top of page

Vezikovajinal Fistül: Nedenleri, Tanısı ve Robotik Cerrahi ile Onarımı

Yazarın fotoğrafı: Prof. Dr. Mutlu Ateş
Prof. Dr. Mutlu Ateş
1 Tem
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 24 Eyl

Vezikovajinal Fistül ve Robotik Cerrahi ile Onarımı

Vezikovajinal fistül, mesane ile vajina arasında oluşan ve sürekli idrar kaçağına yol açan anormal bir kanaldır. Küçük ve yeni fistüllerin bir kısmı sonda ile kendiliğinden kapanabilir; kapanmazsa tedavi cerrahi onarımdır. Onarım vajinal yoldan ya da karından yapılır; karından yapılacaksa uygun hastalarda robotik yöntem bir seçenektir.

Vezikovajinal Fistül Nedir, Belirtileri Nelerdir?


Vezikovajinal fistül, idrarı depolayan mesane ile vajina arasında normalde bulunmayan bir bağlantının açılmasıdır; en belirgin belirtisi vajinadan gece gündüz süren idrar kaçağıdır. Hillary ve arkadaşlarının 49 çalışmayı kapsayan sistematik derlemesi, bu durumun ameliyat ve doğumla ilişkisini ayrıntılı olarak ortaya koymuştur.


Bu kaçak, öksürük ya da hapşırıkla gelen stres tipi idrar kaçırmaya benzemez. Hasta çoğu zaman hiçbir zorlama olmadan, sürekli ıslaklık hisseder. Fistül küçükse kaçak yalnız belirli pozisyonlarda olabilir ve hasta bir süre normal idrar da yapabilir; bu durum tanıyı geciktirebilir.


Fistülün boyutu ve yeri kaçağın miktarını belirler. Büyük fistüllerde hasta neredeyse hiç idrar yapamaz, çünkü idrar mesanede birikmeden vajinaya geçer. Küçük fistüllerde ise kaçak yalnız mesane dolduğunda belirginleşebilir ve hasta bunu uzun süre stres tipi idrar kaçırma sanabilir.


Sürekli ıslaklık genital bölgede cilt tahrişine, tekrarlayan enfeksiyonlara ve koku nedeniyle sosyal kaygıya yol açar. Pek çok hastam utanç nedeniyle başvurusunu aylarca ertelediğini anlatır. Oysa bu bir hijyen sorunu değil, tanısı konabilen ve onarılabilen anatomik bir sorundur.


Vezikovajinal Fistül Neden Oluşur?


Vezikovajinal fistül, gelişmiş sağlık sistemine sahip ülkelerde çoğunlukla pelvik ameliyatlardan sonra, kaynakları kısıtlı ülkelerde ise uzamış ve zor doğumlardan sonra gelişir. Hillary ve arkadaşlarının 35 yıllık yayınları tarayan derlemesi bu iki tabloyu rakamlarla birbirinden ayırmış ve nedenin tedavi planını da etkilediğini göstermiştir.


Bu derlemede iyi kaynaklı ülkelerde fistüllerin yüzde 83,2'si bir ameliyattan sonra ortaya çıktı; rahim alınması bu ameliyatların tipik örneğidir. Kaynakları kısıtlı ülkelerde ise fistüllerin yüzde 95,2'si doğumla ilişkiliydi. Pelvise uygulanan radyoterapi daha az görülen ama onarımı zorlaştıran bir nedendir.


Nedenin bilinmesi pratikte önemlidir. Ameliyata bağlı fistüller genellikle tek ve küçük olur, doğuma bağlı fistüller ise daha geniş doku hasarıyla birlikte görülebilir. Radyoterapiye bağlı fistüllerde dokunun kanlanması bozulduğu için onarım daha zordur ve araya iyi beslenen doku yerleştirmek daha da önem kazanır.


Fistül genellikle ameliyattan günler ya da haftalar sonra kendini gösterir. Rahim ameliyatı ya da sezaryen sonrasında başlayan sürekli vajinal akıntı ve ıslaklık, mutlaka bu açıdan değerlendirilmelidir.


Vezikovajinal Fistül Tanısı Nasıl Konur?


Vezikovajinal fistül tanısı muayene, mesaneye boyalı sıvı verilerek yapılan test ve sistoskopi ile konur; amaç fistülün varlığını, yerini, boyutunu ve idrar kanallarıyla ilişkisini belirlemektir. Hillary derlemesi onarım yolunun tam da bu özelliklere göre seçildiğini vurgular; bu yüzden tanı aşamasını ameliyat planının ilk adımı sayarım.


Boya testinde mesaneye renkli sıvı verilir ve vajinaya yerleştirilen tamponun boyanıp boyanmadığına bakılır. Tampon boyanıyorsa kaçak mesaneden geliyordur. Boyanmayan ama ıslanan tampon, kaçağın böbrekten mesaneye idrar taşıyan kanaldan (üreter) gelebileceğini düşündürür; bu durumda görüntüleme gerekir. Mesane ve üreter fistülü aynı hastada birlikte bulunabildiği için iki tarafın böbrek ve üreterlerini gösteren ilaçlı tomografi ya da benzeri bir görüntülemeyle idrar yolunu bütünüyle değerlendiririm; ameliyat planı bu bilgiyle tamamlanır.


Sistoskopide fistül ağzının mesane içindeki yerini, üreter ağızlarına uzaklığını ve çevre dokunun durumunu doğrudan görürüm. Bu işlemin nasıl yapıldığını sistoskopi yazımda anlattım.


Fistül Ameliyatsız Kapanabilir mi?


Fistülün bir kısmı ameliyatsız kapanabilir; küçük, yeni ve radyoterapiyle ilişkisiz fistüllerde mesaneye bir süre sonda takmak denenebilir. Hillary derlemesinde sonda ile kendiliğinden kapanma oranı yüzde 15'e kadar bildirilmiştir ve radyoterapi dışı fistüllerde bu yaklaşımın başarı şansı daha yüksektir; yine de çoğu hastada sonda tek başına yetmez.


Bu rakam, hastaların büyük çoğunluğunun sonunda ameliyata ihtiyaç duyduğunu da gösterir. Bu yüzden sonda denemesini, belirli bir süre sınırıyla ve düzenli kontrolle yaparım. Kaçak azalmıyorsa ameliyat kararını geciktirmem; uzun süre beklemek hastanın yaşam kalitesini gereksiz yere bozar.


Radyoterapi sonrası gelişen fistüllerde doku beslenmesi bozulduğu için kendiliğinden kapanma beklentisi düşüktür. Bu hastalarda onarım planı daha kapsamlı yapılır.


Vajinal ve Karından Onarım Arasındaki Fark Nedir?


Vajinal onarımda fistüle vajinadan, karından onarımda ise karın içinden ulaşılır; hangisinin seçileceğini fistülün yeri, boyutu, nedeni ve daha önce onarım denenip denenmediği belirler. Hillary derlemesi iki yolun sonuçlarını karşılaştırmış, ancak birinin genel olarak üstün olduğunu söylememiş ve seçimin fistüle göre yapılması gerektiğini belirtmiştir.


Derlemede vajinal onarımın başarısı yüzde 90,8, karından onarımın başarısı yüzde 83,9 bulundu. Yazarlar bu farkı yorumlarken önemli bir uyarı yapar: karından onarım genellikle daha yüksek yerleşimli, daha karmaşık ya da daha önce başarısız olmuş fistüllerde seçildiği için iki grup birbirine benzemez. Bu nedenle tek bir yol herkese önerilmez.


Vajinaya yakın, alçak yerleşimli ve basit fistüllerde vajinal onarım iyi bir seçenektir; karın kesisi gerektirmez ve iyileşme genellikle hızlıdır. Fistül yüksekte, üreter ağızlarına yakın ya da daha önce onarım denenmişse karından yaklaşımı düşünürüm.


Robotik Vezikovajinal Fistül Onarımı Nasıl Yapılır?


Robotik vezikovajinal fistül onarımı, karından yapılan onarımın küçük kesilerden, robot kolları ve büyütülmüş üç boyutlu görüntüyle uygulanmasıdır. Miklos ve arkadaşlarının laparoskopik ve robotik onarımları inceleyen sistematik derlemesi bu yaklaşımın sonuçlarını özetlemiştir; robotik yöntem açık karın onarımının ilkelerini değiştirmez, yalnızca uygulama biçimini değiştirir.


Ameliyatta mesane ile vajina birbirinden ayrılır, fistül kanalı çıkarılır ve iki organın duvarı ayrı ayrı dikilir. Gerekirse iki dikiş hattının arasına iyi beslenen bir doku katmanı yerleştiririm. Bu ilkeler açık cerrahiyle aynıdır; robot, derin pelviste bu adımları daha rahat görmeye ve dikmeye yardımcı olur.


Miklos derlemesi 1994 ile 2014 arasındaki 44 çalışmayı içerdi; 9'u robotik, 32'si klasik laparoskopik seriydi. Kapalı yöntemle onarımın başarısı yüzde 80 ile 100 arasında bildirildi. Mesane açılarak ve açılmadan yapılan onarımlar arasında fark bulunmadı (yüzde 95,9 ve yüzde 98,0). Önemli bir sınırlılık var: çalışmaların biri dışında hepsi olgu sunumu ya da olgu serisiydi, yani randomize karşılaştırma yoktur.


Ameliyat sonrası ilk günlerde mesane spazmına bağlı kramp benzeri ağrı ve sondadan hafif kanlı idrar gelmesi beklenen durumlardır. Ateş, karın ağrısının artması ya da sondaya rağmen yeniden vajinal ıslaklık olursa hastanın beklemeden başvurmasını isterim.


Robotik yöntemin teknik özelliklerini robotik piyeloplasti yazımda da anlattım; iki ameliyat da hassas dikiş gerektiren onarım ameliyatlarıdır.


Fistül Onarımının Başarısını Ne Belirler?


Onarımın başarısını en çok fistülün özellikleri, ilk onarımın doğru planlanması ve cerrahın bu alandaki deneyimi belirler. Hillary derlemesinde ortanca kapanma oranı iyi kaynaklı ülkelerde yüzde 94,6, kaynakları kısıtlı ülkelerde yüzde 87,0 bulundu; aradaki fark büyük ölçüde fistülün nedenine ve dokunun durumuna bağlıdır.


Aynı derlemenin vurguladığı en önemli nokta, ilk onarım girişiminin büyük olasılıkla en başarılı girişim olduğudur. Bu nedenle yazarlar onarımın fistül cerrahisinde deneyimli ekiplerce yapılmasını önerir. Kanıtın büyük bölümü geriye dönük olgu serilerine dayandığı için kanıt düzeyi görece düşüktür.


Ameliyattan sonra onarılan bölgenin iyileşmesi için mesanede bir süre sonda kalır. Bu dönemde sondanın tıkanmaması ve bol sıvı alınması önemlidir. Sondanın ne zaman çekileceğine, onarımın özelliğine ve gerekirse mesane filmine göre karar veririm.


Robotik ameliyatlarda cerrah ve merkez seçiminde nelere bakılacağını cerrah seçimi yazımda, geri ödeme durumunu ise robotik cerrahi maliyeti yazımda ele aldım.

Sıkça Sorulan Sorular


Vezikovajinal fistül kendiliğinden geçer mi?

Bazı küçük ve yeni fistüller mesaneye bir süre sonda takılarak kendiliğinden kapanabilir. Hillary ve arkadaşlarının derlemesinde bu oran yüzde 15'e kadar bildirilmiştir ve radyoterapi dışı fistüllerde şans daha yüksektir. Fistüllerin büyük çoğunluğu ise kapanmak için cerrahi onarım gerektirir; sonda denemesini bu yüzden belirli bir süreyle sınırlarım.


Rahim ameliyatından sonra sürekli idrar kaçağı fistül belirtisi midir?

Olabilir. Hillary derlemesinde iyi kaynaklı ülkelerde fistüllerin yüzde 83,2'si bir ameliyattan sonra gelişmiştir ve rahim alınması tipik örnektir. Ameliyattan günler ya da haftalar sonra başlayan, zorlama olmadan süren vajinal ıslaklık mutlaka boya testi ve sistoskopiyle araştırılmalıdır. Erken tanı, gereksiz bekleme süresini kısaltır.


Fistül onarımı vajinadan mı karından mı yapılmalı?

Tek bir doğru yol yoktur. Hillary derlemesinde vajinal onarımın başarısı yüzde 90,8, karından onarımın yüzde 83,9 bulundu; ancak karından onarım daha karmaşık fistüllerde seçildiği için gruplar benzer değildir. Yolu fistülün yeri, boyutu, nedeni ve önceki onarım girişimleri belirler; kararı muayene ve sistoskopi sonrasında hastayla birlikte veririm.


Robotik fistül onarımının başarısı ne kadar?

Miklos ve arkadaşlarının 44 çalışmayı içeren sistematik derlemesinde laparoskopik ve robotik onarımın başarısı yüzde 80 ile 100 arasında bildirilmiştir. Çalışmaların neredeyse tamamı olgu serisi olduğu için bu oranlar randomize kanıt değildir ve deneyimli merkezlerin sonuçlarını yansıtır. Açık karın onarımıyla doğrudan karşılaştıran randomize çalışma bulunmamaktadır.


İlk fistül ameliyatı neden önemlidir?

Hillary ve arkadaşlarının derlemesi, ilk onarım girişiminin büyük olasılıkla en başarılı girişim olduğunu vurgular. Başarısız her onarım dokuda yeni yara dokusu oluşturur ve sonraki ameliyatı zorlaştırır. Bu yüzden yazarlar onarımın fistül cerrahisinde deneyimli ekiplerce yapılmasını önerir; ilk ameliyatı acele etmeden, iyi planlayarak yapmak gerekir.


Fistül onarımından sonra sonda ne kadar kalır?

Sonda süresi onarımın büyüklüğüne, dokunun durumuna ve kullanılan tekniğe göre belirlenir; herkes için tek bir süre yoktur. Hillary derlemesindeki seriler farklı protokoller kullanmıştır. Sondayı çekmeden önce gerekirse mesane filmi çekerek dikiş hattının kaçırmadığını doğrularım; bu dönemde sondanın açık kalması onarımın korunması için önemlidir.

Kaynaklar

  1. Hillary CJ, Osman NI, Hilton P, Chapple CR. The Aetiology, Treatment, and Outcome of Urogenital Fistulae Managed in Well- and Low-resourced Countries: A Systematic Review. Eur Urol. 2016;70(3):478-492.

  2. Miklos JR, Moore RD, Chinthakanan O. Laparoscopic and Robotic-assisted Vesicovaginal Fistula Repair: A Systematic Review of the Literature. J Minim Invasive Gynecol. 2015;22(5):727-736.

Bu yazı Prof. Dr. Mutlu Ateş tarafından tıbbi bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; bireysel tanı ve tedavi tavsiyesi yerine geçmez. Belirtiniz veya şüpheniz varsa tedavi seçenekleri için mutlaka bir uzman hekime başvurunuz.


İletişim

Prof. Dr. Mutlu Ateş, üroloji uzmanıdır. Robotik radikal prostatektomi, robotik böbrek ve mesane cerrahisi ile laparoskopik üroloji alanlarında çalışmakta, hasta kabulüne Antalya Amerikan Hastanesi'nde devam etmektedir.


Akademik geçmişi ve yayınları ORCID kaydı, Google Scholar profili ve PubMed yayın listesi üzerinden doğrulanabilir. Eğitim ve mesleki geçmişin ayrıntıları için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.


İletişim ve randevu

Adres: Antalya Amerikan Hastanesi, Çaybaşı Mah. 1352. Sk. No:8, 07100 Muratpaşa/Antalya

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cumartesi 09:00-17:00, pazar kapalı

Telefon ve WhatsApp: 0547 211 07 07

Instagram: drmutluates


Son güncelleme: 28 Ekim 2026


Sitemizde paylaşılan tüm içerikler T.C. Sağlık Bakanlığı 2025/33075 sayılı yönetmeliğine uygun olarak toplumu bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.

Kullanılan görseller yapay zekâ araçlarıyla oluşturulmuş temsili görsellerdir. Hasta mahremiyeti korunmuştur.

Yorumlar


bottom of page