Sistoskopi Nedir? Nasıl Yapılır, Ağrılı mı?

Güncelleme tarihi: 24 Eyl

Sistoskopi nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: idrar kanalından ilerletilen ince bir kamerayla mesanenin ve idrar kanalının içinin doğrudan incelenmesidir. Esnek cihazla ve uyuşturucu jelle yapılırsa çoğu hasta yalnız kısa bir basınç hisseder; işlem birkaç dakika sürer, biyopsi gerekirse anestezi altında yapılır.
Sistoskopi Nedir ve Hangi Durumlarda Yapılır?
Sistoskopi, ucunda kamera ve ışık bulunan sistoskop adlı aletle mesane duvarının, idrar kanalının ve üreter ağızlarının ekranda büyütülerek incelenmesidir. Amerikan Üroloji Derneği (AUA) ve SUFU'nun 2020 kılavuzu, idrarda kan saptanan ve kanser riski orta ya da yüksek olan hastalarda sistoskopi yapılmasını önerir.
Sistoskopiyi en sık idrarda kan (hematüri) nedeniyle isterim, çünkü mesane tümörlerinin ilk belirtisi çoğu zaman ağrısız idrarda kandır ve mesane duvarındaki küçük tümörler ultrason ya da tomografide kaçabilir. AUA/SUFU kılavuzu risk sınıflamasını yaş, cinsiyet, sigara öyküsü, kanın miktarı ve sürekliliği ile daha önce gözle görülür kanama olup olmadığına göre yapar.
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, açıklanamayan idrar yakınmaları, idrar kanalı darlığı şüphesi ve mesane taşı diğer nedenlerdir. Daha önce mesane tümörü tedavisi görmüş hastaların takibinde de sistoskopi temel yöntemdir. Muayenede sistoskopi nedir diye soran hastalarıma, bunun bir film ya da tarama değil, mesanenin içinin doğrudan gözle incelenmesi olduğunu anlatırım.
İdrarda kanın hangi durumlarda tehlikeli olduğunu idrarda kan yazımda ayrıntılı anlattım.
Esnek ve Sert Sistoskopi Arasındaki Fark Nedir?
Esnek (fleksibl) sistoskopi bükülebilen ince bir cihazla, lokal uyuşturucu jelle ve ayaktan yapılır; sert (rijit) sistoskopi ise daha kalın, düz bir aletle ve çoğu zaman anestezi altında, aynı seansta biyopsi ya da tümör çıkarma gibi bir işlem yapılacaksa tercih edilir.
Erkeklerde idrar kanalı uzun ve kıvrımlı olduğu için tanı amaçlı muayenede esnek cihazı tercih ederim. Kadınlarda ise fark daha küçüktür: Gee ve arkadaşlarının 36 kadını randomize ettiği çalışmada işlem sırasındaki ağrı puanı esnek cihazda 1,4, sert cihazda 1,8 bulundu ve fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Çalışmanın küçük olduğunu da belirtmeliyim.
Sert cihazın bir avantajı, daha geniş çalışma kanalı sayesinde aynı seansta pıhtı temizlemeye, biyopsi almaya ve kanayan alanı yakmaya imkân vermesidir. Esnek cihaz ise tanı ve takip muayenelerinde konforu ön plana çıkarır. Hangi yöntemin seçileceğini işlemin amacına, hastanın anatomisine ve önceki işlemlerine göre belirlerim. Sert sistoskopi ameliyathanede yapıldığında hasta işlem sırasında ağrı hissetmez.
Sistoskopi Nasıl Yapılır?
Sistoskopi, hasta muayene masasında sırtüstü yatarken idrar kanalına uyuşturucu ve kaydırıcı jel uygulanması, ardından cihazın nazikçe mesaneye ilerletilmesi ve mesanenin serum fizyolojikle yavaşça doldurularak iç duvarının tamamının sırayla incelenmesiyle yapılır. EAU 2024 mesane kanseri kılavuzu, sistoskopide tümörün yerinin, boyutunun ve sayısının kaydedilmesini önerir.
İşlemden önce idrar tahlili yaparım; aktif idrar yolu enfeksiyonu varsa işlemi erteleyip önce enfeksiyonu tedavi ederim. Mesane doldurulurken idrara çıkma hissi olur; bu his beklenen bir durumdur ve mesane boşaltıldığında geçer. İnceleme sırasında mesane duvarını, üreter ağızlarını ve idrar kanalının tamamını sırayla değerlendiririm.
İşlem sırasında hastayla konuşarak hangi aşamada olduğumu anlatırım; ne olacağını bilmek kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Prostatı büyük olan erkeklerde cihaz prostat bölümünden geçerken basınç hissi biraz artabilir, bu aşama birkaç saniye sürer. Esnek sistoskopi çoğu hastada birkaç dakika sürer. Şüpheli bir alan görürsem bunu raporda ayrıntılı tarif eder, gerekirse anestezi altında biyopsi ya da tümör çıkarma işlemi planlarım.
Sistoskopi Ağrılı mı?
Esnek sistoskopi çoğu hastada ağrılı değildir; genellikle kısa süreli bir basınç, yanma ya da idrara çıkma hissi olur. Aaronson ve arkadaşlarının 411 erkeği kapsayan meta-analizinde lidokainli jel kullanılan hastaların orta-şiddetli ağrı yaşamama olasılığı, düz kaydırıcı jel kullanılanlara göre 1,7 kat daha yüksek bulundu.
Aynı meta-analizdeki dört çalışmanın yalnız birinde fark tek başına anlamlıydı; yani jelin etkisi belirgin ama sınırlıdır. Bu nedenle jeli uyguladıktan sonra etkisini göstermesi için kısa bir süre beklerim.
Ağrıyı azaltan basit bir yöntem de hastanın ekranı izlemesidir. Patel ve arkadaşlarının 100 erkeği randomize ettiği çalışmada işlemi ekrandan izleyen hastaların ağrı puanı 100 üzerinden 14, izlemeyenlerin 23 idi. Bu yüzden isteyen hastalarımın ekranı benimle birlikte izlemesine izin veririm; derin ve yavaş nefes almak da mesane kaslarının gevşemesine yardımcı olur.
Sistoskopi Sonrası Enfeksiyon Riski Var mı?
Sistoskopi sonrası ateşli idrar yolu enfeksiyonu riski vardır ama düşüktür. Herr'in 1.110 mesane tümörü hastasında yapılan 3.108 ayaktan esnek sistoskopiyi incelediği çalışmada, işlem öncesi antibiyotik verilmeden ateşli enfeksiyon oranı %1,9 bulundu ve tüm olgular ağızdan antibiyotikle 12-24 saatte düzeldi.
Aynı çalışmada idrarında belirti vermeyen bakteri bulunan hastalarda enfeksiyon oranı %3,7, idrarı temiz olanlarda %1,4 idi. Yazar, akut enfeksiyon belirtisi olmayan hastalarda işlem öncesi antibiyotiğin gerekli görünmediği sonucuna vardı; çalışmanın tek merkezli ve randomize olmadığını da not ediyorum.
Pratiğimde işlem öncesi idrar tahlili yapar, riskli hastalarda antibiyotik kararını bireysel veririm. İşlemden sonraki günlerde ateş, titreme ya da artan yanma olursa hastalarımdan vakit kaybetmeden aramalarını isterim.
Sistoskopi Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
Sistoskopi sonrası hastaların çoğu aynı gün evine döner ve günlük işlerine devam eder; ilk birkaç idrarda hafif yanma, sık idrara çıkma ve pembe renk beklenen bulgulardır. Bu yakınmalar genellikle bir iki gün içinde geçer ve bol su içmek yanmayı azaltır.
Ateş, titreme, idrar yapamama, pıhtılı ya da artan kanama ve geçmeyen ağrı erken değerlendirme gerektiren durumlardır. Herr'in çalışmasında görüldüğü gibi ciddi enfeksiyon nadirdir, ancak bu belirtiler olursa beklemek doğru değildir.
Sistoskopide mesane tümörü görülürse sonraki adım tümörün kapalı yöntemle çıkarılması ve patolojik değerlendirmesidir. EAU 2024 kılavuzu, tedavi sonrası takipte sistoskopi aralıklarını tümörün risk grubuna göre belirlemeyi önerir.
Mesane kanserinin erken uyarı işaretlerini mesane kanseri belirtileri yazımda, mesaneyi koruyan tedavi seçeneğini trimodal tedavi yazımda anlattım.
İleri evre tümörlerde gündeme gelen ameliyatı radikal sistektomi yazımda, sistoskopinin tanıda kullanıldığı mesane ile vajina arasındaki anormal bağlantıyı ise vezikovajinal fistül yazımda ele aldım.
Mesane Kanseri Takibinde Sistoskopi Ne Sıklıkla Yapılır?
Mesane kanseri tedavisi sonrası sistoskopi sıklığı tümörün risk grubuna göre belirlenir; EAU 2024 kılavuzu düşük riskli tümörlerde ilk kontrolü 3. ayda, sonra 12. ayda ve ardından 5 yıl boyunca yılda bir önerir. Yüksek riskli tümörlerde ise ilk 2 yıl 3 ayda bir, sonra daha seyrek aralıklarla takip önerilir.
Bu sıklığın nedeni, kas dokusuna ilerlemeyen mesane tümörlerinin tekrarlama eğiliminin yüksek olmasıdır. Tekrarlayan küçük bir tümörü erken görmek, onu yine kapalı yöntemle ve mesaneyi koruyarak tedavi etme şansını artırır. Takip programını her hastada patoloji sonucuna, tümörün sayısına ve boyutuna göre ayrıca kişiselleştiririm.
Düzenli kontrol hastalar için yorucu olabilir. Bu yüzden ayaktan esnek sistoskopiyi olabildiğince konforlu yapmaya özen gösterir, her kontrolde bulguları hastamla birlikte ekrandan değerlendiririm. Kontrol sistoskopisinde şüpheli bir alan görürsem, idrarda kanser hücresi araştırması ve gerekirse anestezi altında biyopsiyle tanıyı netleştiririm.
Sıkça Sorulan Sorular
Sistoskopi nedir?
Sistoskopi, idrar kanalından ilerletilen ince bir kamerayla mesane ve idrar kanalının içinin doğrudan incelenmesidir. AUA/SUFU 2020 kılavuzu idrarda kan saptanan ve kanser riski orta ya da yüksek olan hastalarda sistoskopi önerir. Mesane tümörlerinin tanısında ve tedavi sonrası takibinde temel yöntemdir.
Sistoskopi ağrılı mı?
Esnek sistoskopi çoğu hastada ağrılı değildir, kısa süreli basınç ve yanma hissi olur. Aaronson meta-analizinde lidokainli jel orta-şiddetli ağrı yaşamama olasılığını 1,7 kat artırdı. Patel ve arkadaşlarının çalışmasında işlemi ekrandan izleyen erkeklerin ağrı puanı da daha düşüktü; isteyen hastalarıma bu imkânı tanırım.
Sistoskopi ne kadar sürer?
Tanı amaçlı esnek sistoskopi çoğu hastada birkaç dakika sürer ve ayaktan yapılır. Aynı seansta biyopsi ya da tümör çıkarma gerekiyorsa işlem sert cihazla ve anestezi altında yapılır, süre de uzar. EAU 2024 kılavuzu bu işlemlerde tümörün yerini, boyutunu ve sayısını ayrıntılı kaydetmeyi önerir.
Sistoskopi öncesi antibiyotik gerekir mi?
Enfeksiyon belirtisi olmayan hastaların çoğunda gerekmez. Herr'in 3.108 ayaktan sistoskopiyi incelediği çalışmada antibiyotik verilmeden ateşli enfeksiyon oranı %1,9 idi ve tüm olgular ağızdan tedaviyle düzeldi. İşlem öncesi idrar tahlili yapar, risk faktörü olan hastalarda kararı bireysel veririm; gereksiz antibiyotik kullanımından da kaçınırım.
Sistoskopi sonrası idrarda kan olur mu?
Evet, ilk birkaç idrarda hafif pembe renk ve yanma beklenen bir durumdur ve genellikle bir iki günde geçer. Bol su içmek bu yakınmaları azaltır. Herr'in çalışmasında da ciddi komplikasyon nadirdi; ancak pıhtılı ya da artan kanama, ateş veya idrar yapamama olursa vakit kaybetmeden başvurmalısınız.
Kadınlarda sistoskopi daha mı kolaydır?
Kadınlarda idrar kanalı kısa ve düz olduğu için sistoskopi genellikle daha kolay tolere edilir. Gee ve arkadaşlarının randomize çalışmasında kadınlarda esnek ve sert sistoskopinin ağrı puanları 1,4 ve 1,8 ile benzerdi. Bu nedenle kadın hastalarda cihaz seçimini çoğu zaman işlemin amacına göre yaparım.
Kaynaklar
Barocas DA, Boorjian SA, Alvarez RD, ve ark. Microhematuria: AUA/SUFU Guideline. J Urol. 2020;204(4):778-786.
Gontero P, Birtle A, Capoun O, ve ark. European Association of Urology Guidelines on Non-muscle-invasive Bladder Cancer (TaT1 and Carcinoma In Situ): A Summary of the 2024 Guidelines Update. Eur Urol. 2024;86(6):531-549.
Aaronson DS, Walsh TJ, Smith JF, ve ark. Meta-analysis: does lidocaine gel before flexible cystoscopy provide pain relief? BJU Int. 2009;104(4):506-509.
Patel AR, Jones JS, Angie S, Babineau D. Office based flexible cystoscopy may be less painful for men allowed to view the procedure. J Urol. 2007;177(5):1843-1845.
Gee JR, Waterman BJ, Jarrard DF, ve ark. Flexible and rigid cystoscopy in women. JSLS. 2009;13(2):135-138.
Herr HW. The risk of urinary tract infection after flexible cystoscopy in patients with bladder tumor who did not receive prophylactic antibiotics. J Urol. 2015;193(2):548-551.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Prof. Dr. Mutlu Ateş, üroloji uzmanıdır. Robotik radikal prostatektomi, robotik böbrek ve mesane cerrahisi ile laparoskopik üroloji alanlarında çalışmakta, hasta kabulüne Antalya Amerikan Hastanesi'nde devam etmektedir.
Akademik geçmişi ve yayınları ORCID kaydı, Google Scholar profili ve PubMed yayın listesi üzerinden doğrulanabilir. Eğitim ve mesleki geçmişin ayrıntıları için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.
İletişim ve randevu
Adres: Antalya Amerikan Hastanesi, Çaybaşı Mah. 1352. Sk. No:8, 07100 Muratpaşa/Antalya
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cumartesi 09:00-17:00, pazar kapalı
Telefon ve WhatsApp: 0547 211 07 07
Instagram: drmutluates
Son güncelleme: 27 Ekim 2026
Sitemizde paylaşılan tüm içerikler T.C. Sağlık Bakanlığı 2025/33075 sayılı yönetmeliğine uygun olarak toplumu bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.
Kullanılan görseller yapay zekâ araçlarıyla oluşturulmuş temsili görsellerdir. Hasta mahremiyeti korunmuştur.



Yorumlar