top of page

Gleason Skoru Nedir? Prostat Kanserinde Risk ve Tedavi Seçimi

Yazarın fotoğrafı: Prof. Dr. Mutlu Ateş
Prof. Dr. Mutlu Ateş
22 Haz
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 24 Eyl

Gleason Skoru Nedir? Prostat Kanseri Risk Sınıflaması ve Tedavi Seçimi

Gleason skoru, biyopside alınan prostat kanseri dokusunun mikroskopta ne kadar agresif göründüğünü 6 ile 10 arasında puanlayan sistemdir. Skor tek başına tedavi kararı vermez: Gleason 6 ise ve PSA ile evre de düşükse çoğu hastada aktif izlem yeterlidir; skor 7 ve üzerindeyse ameliyat ya da radyoterapi gündeme gelir.

Gleason Skoru Nedir ve Nasıl Hesaplanır?


Gleason skoru, patoloğun biyopsideki kanserde en sık görülen iki hücre dizilimini (patern) 3 ile 5 arasında ayrı ayrı puanlayıp toplamasıyla hesaplanır. En sık patern 3, ikinci sıradaki patern 4 ise rapora 3+4=7 yazılır. Hücreler normal prostat bezine ne kadar benzerse puan o kadar düşüktür.


Uluslararası Ürolojik Patoloji Derneği (ISUP) 2014 uzlaşı toplantısı, hangi görünümün hangi paterne girdiğini yeniden tanımladı. 19 ülkeden 65 patoloji uzmanı ve 17 klinisyenin katıldığı bu toplantıda, örneğin kribriform (elek görünümlü) bezlerin her durumda patern 4 sayılması kararlaştırıldı. Bu nedenle günümüzde 1 ile 5 arasındaki puanların ilk ikisi pratikte kullanılmaz ve en düşük skor 6'dır.


Biyopsi raporunu hastalarımla okurken önce bu iki sayıya, sonra kaç parçada kanser bulunduğuna ve parçanın yüzde kaçının tutulduğuna bakarım. Aynı Gleason skoru, tek parçada küçük bir odakta da, birçok parçada yaygın bir tümörde de yazılabilir; bu ayrım risk değerlendirmesini doğrudan etkiler.


PSA değerinin yorumunu PSA yüksekliği yazımda ayrıntılı ele aldım.

Gleason 3+4 ile 4+3 Arasındaki Fark Nedir?


Gleason 3+4 ile 4+3 aynı toplamı verse de seyirleri farklıdır, çünkü 4+3'te daha agresif olan patern 4 tümörün çoğunluğunu oluşturur. Epstein ve arkadaşlarının 20.845 radikal prostatektomi hastasını kapsayan çalışmasında, Gleason 6'ya göre biyokimyasal nüks riski 3+4'te 1,9 kat, 4+3'te 5,1 kat yüksek bulundu.


Aynı çalışmada risk Gleason 8'de 8,0 kat, Gleason 9 ve 10'da 11,7 kat arttı. Yani eski "Gleason 7" ve "Gleason 8 ile 10" gruplamaları, aslında farklı davranan tümörleri bir araya topluyordu. Çalışmanın sınırlılığı da yazılmalı: sonuç ölçütü kanser ölümü değil, PSA'nın yeniden yükselmesiydi.


Bu farkı hastalarıma şöyle anlatırım: 3+4'te tümörün büyük kısmı yavaş seyirli dokudan oluşur, 4+3'te ise ağırlık agresif dokudadır. Bu nedenle 3+4 olan bazı seçilmiş hastalarda izlem konuşulabilirken 4+3 olan hastalarda genellikle aktif tedavi öneririm.

ISUP Derece Grupları Gleason Skoruna Nasıl Karşılık Gelir?


ISUP derece grupları, Gleason skorlarını prognozu birbirinden ayrışan beş gruba indirger: Grup 1 Gleason 6, Grup 2 Gleason 3+4, Grup 3 Gleason 4+3, Grup 4 Gleason 8, Grup 5 ise Gleason 9 ve 10'dur. Bu sistemi ISUP 2014 toplantısı %90 uzlaşıyla benimsedi ve Dünya Sağlık Örgütü 2016 sınıflamasına aldı.


Yeni sistemin pratik bir yararı var: en düşük derece "10 üzerinden 6" değil, "5 üzerinden 1" olarak okunur. ISUP raporu, Gleason 6 tanısı alan hastaların skorunu orta düzey sanıp gereksiz kaygı duyduğunu ve bunun aşırı tedaviye katkı yaptığını açıkça yazar. Patoloji raporlarında bugün iki sistem birlikte verilir, örneğin "Gleason 3+3=6, ISUP derece grubu 1".


Gleason 6 tanısı alan hastaların en çok merak ettiği konuyu Gleason 6 tedavisi yazımda ayrıca ele aldım.

Prostat Kanseri Risk Grupları Nasıl Belirlenir?


Risk grubu, Gleason skoru tek başına değil, PSA değeri ve tümörün muayene ya da MR'daki yaygınlığı (klinik evre) birlikte değerlendirilerek belirlenir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) 2024 kılavuzunda düşük risk, PSA 10 ng/mL altında, ISUP grubu 1 ve evresi sınırlı tümörü tanımlar.


EAU sınıflamasında PSA 10 ile 20 arasında, ISUP grubu 2 ya da 3 olan tümörler orta risk; PSA 20 üzerinde, ISUP grubu 4 ya da 5 olan ya da bezin dışına taşma şüphesi taşıyan tümörler ise yüksek risk sayılır. Amerikan Üroloji Derneği ve ASTRO'nun 2022 kılavuzu da riski aynı üç bileşenle değerlendirir ve orta riski kendi içinde "olumlu" ve "olumsuz" diye ikiye ayırır.


Risk grubunu netleştirmek için çoğu hastada multiparametrik prostat MR sonucuna da bakarım. MR'da görülen odaktan alınan hedefli örnekler, en yüksek dereceli bölgenin örneklenme şansını artırır.


Hedefli biyopsinin nasıl yapıldığını MR füzyon biyopsi yazımda anlattım.

Gleason Skoru Tedavi Seçimini Nasıl Değiştirir?


Gleason skoru, risk grubunun en ağır bileşeni olduğu için tedavi seçimini belirgin biçimde değiştirir; düşük derecede izlem, orta ve yüksek derecede aktif tedavi öne çıkar. EAU 2024 kılavuzu aktif izlemi düşük riskli hastalar ve seçilmiş, olumlu orta riskli ISUP grubu 2 hastalar için uygun yaklaşım olarak tanımlar.


Düşük Riskte Aktif İzlem Güvenli mi?

Düşük riskli prostat kanserinde aktif izlem, uzun dönem verilere göre güvenli bir seçenektir. Klotz ve arkadaşlarının 993 hastalık Toronto kohortunda (tek kollu, randomize değil) 15 yıllık kansere özgü sağkalım %94,3 bulundu ve hastaların %55'i 15 yıl sonunda hâlâ tedavisiz izlemdeydi. Aynı seride hastaların %2,8'inde metastaz gelişti; izlemin düzenli PSA, MR ve gerektiğinde tekrar biyopsiyle yapılması bu yüzden şarttır.


Orta Riskte Hangi Tedaviler Konuşulur?

Orta riskli hastalarda robotik radikal prostatektomi ve radyoterapi başlıca seçeneklerdir, seçilmiş olumlu orta risk hastalarda izlem de konuşulabilir. ProtecT çalışmasında 1.643 hasta izlem, cerrahi ve radyoterapiye randomize edildi; 15 yılda prostat kanserinden ölüm %3,1, %2,2 ve %2,9 ile farksızdı, ancak metastaz izlemde %9,4, cerrahide %4,7 ve radyoterapide %5,0 idi. Ameliyat kararını yaş, eşlik eden hastalıklar ve idrar tutma ile cinsel işlev beklentisiyle birlikte veririm.


Yüksek Riskte Tedavi Nasıl Planlanır?

Yüksek riskli tümörlerde tedavi tek bir yöntemle sınırlı kalmaz; cerrahi, radyoterapi ve hormon tedavisi çoğu zaman birlikte planlanır. AUA/ASTRO 2022 kılavuzu bu grupta yayılım taramasının ve multidisipliner değerlendirmenin önemini vurgular. Ameliyat seçilirse prostatın yanı sıra lenf bezlerinin de çıkarılması gündeme gelir; kararı üroloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisinin ortak değerlendirmesiyle veririm.


Gleason Skoru Nedir? Prostat Kanseri Risk Sınıflaması ve Tedavi Seçimi

Ameliyatın aşamalarını ve kimlere uygun olduğunu robotik prostatektomi yazımda anlattım.

Biyopsideki Gleason Skoru Ameliyattan Sonra Değişebilir mi?


Evet, biyopside verilen Gleason skoru ameliyatla çıkarılan prostatın tamamı incelendiğinde değişebilir, çünkü iğne biyopsisi bezin yalnız küçük bir bölümünü örnekler. Epstein ve arkadaşlarının 7.643 hastalık serisinde biyopside Gleason 6 olan olguların %36,3'ü ameliyat sonrası patolojide daha yüksek dereceye çıktı.


Aynı çalışmada biyopside 3+4 olan hastaların yaklaşık yarısında ameliyat skoru aynı kaldı, kalanlarda yükselme ve düşme benzer sıklıktaydı. Yaş, PSA düzeyi ve parçadaki en yüksek kanser yüzdesi arttıkça derecenin yükselme olasılığı da arttı. Yazarlar bu değişkenlerle bile tek bir hasta için güvenilir tahmin yapılamadığını belirtir.


Bu yüzden düşük dereceli tümörde izlem kararından önce MR'ı ve gerekirse doğrulayıcı biyopsiyi önemserim. Ameliyat olan hastalarımda ise son tedavi planını biyopsiye değil, prostatın tamamının patoloji raporuna göre yaparım.


Kanserin bezin dışına taşıp taşımadığını prostat kanseri evreleri yazımda anlattım.

Sıkça Sorulan Sorular


Gleason skoru nedir?

Gleason skoru, prostat kanseri dokusunda en sık görülen iki hücre diziliminin 3 ile 5 arasında puanlanıp toplanmasıyla elde edilen derecelendirmedir. ISUP 2014 uzlaşı toplantısından bu yana pratikte en düşük skor 6, en yüksek skor 10'dur. Skor yükseldikçe tümörün agresif davranma eğilimi artar ve tedavi seçimi değişir.


Gleason skoru kaç olursa tehlikeli?

Gleason 6 düşük dereceli kabul edilir ve çoğu hastada yakın izlemle takip edilebilir. Gleason 7'den itibaren risk belirgin artar; Epstein ve arkadaşlarının çalışmasında nüks riski 3+4'te 1,9 kat, 4+3'te 5,1 kat, Gleason 9 ve 10'da 11,7 kat yüksekti. Gerçek tehlike ise PSA ve evreyle birlikte değerlendirilir.


Gleason 7 ne anlama gelir?

Gleason 7 orta dereceli tümörü gösterir ve iki farklı alt grubu kapsar. 3+4=7 ISUP derece grubu 2, 4+3=7 ise derece grubu 3'tür. ISUP 2014 raporu, bu iki grubun prognozunun anlamlı biçimde farklı olduğunu vurgular; 4+3 olan hastalarda genellikle aktif tedavi öneririm.


Gleason 6 kanserde ameliyat şart mı?

Hayır, Gleason 6 tümörlerde ameliyat çoğu zaman şart değildir. EAU 2024 kılavuzu düşük riskli hastalarda aktif izlemi uygun yaklaşım olarak önerir. Klotz kohortunda (randomize değil) 15 yıllık kansere özgü sağkalım %94,3 idi. İzlem kararından önce MR ve gerekirse doğrulayıcı biyopsiyle yüksek dereceli odak dışlanmalıdır.


Gleason skoru ile ISUP derece grubu aynı mı?

Aynı değil ama birbirine doğrudan karşılık gelir. ISUP derece grupları Gleason skorlarını beş gruba indirir: Grup 1 Gleason 6, Grup 2 3+4, Grup 3 4+3, Grup 4 Gleason 8, Grup 5 Gleason 9 ve 10'dur. Dünya Sağlık Örgütü bu sistemi 2016'da benimsedi ve raporlarda iki sistem birlikte yazılır.


Biyopsideki Gleason skoru ameliyattan sonra değişir mi?

Değişebilir, çünkü iğne biyopsisi prostatın tamamını örneklemez. Epstein ve arkadaşlarının 7.643 hastalık serisinde biyopside Gleason 6 olan olguların %36,3'ünde ameliyat patolojisi daha yüksek dereceyi gösterdi. Bu nedenle izlem planlarken MR ve doğrulayıcı biyopsiyi, ameliyat sonrasında ise kesin patoloji raporunu esas alırım.

Kaynaklar

  1. Epstein JI, Egevad L, Amin MB, ve ark. The 2014 International Society of Urological Pathology (ISUP) Consensus Conference on Gleason Grading of Prostatic Carcinoma. Am J Surg Pathol. 2016;40(2):244-252.

  2. Epstein JI, Zelefsky MJ, Sjoberg DD, ve ark. A Contemporary Prostate Cancer Grading System: A Validated Alternative to the Gleason Score. Eur Urol. 2016;69(3):428-435.

  3. Epstein JI, Feng Z, Trock BJ, Pierorazio PM. Upgrading and downgrading of prostate cancer from biopsy to radical prostatectomy. Eur Urol. 2012;61(5):1019-1024.

  4. Cornford P, van den Bergh RCN, Briers E, ve ark. EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer-2024 Update. Part I. Eur Urol. 2024;86(2):148-163.

  5. Eastham JA, Auffenberg GB, Barocas DA, ve ark. Clinically Localized Prostate Cancer: AUA/ASTRO Guideline, Part I. J Urol. 2022;208(1):10-18.

  6. Klotz L, Vesprini D, Sethukavalan P, ve ark. Long-term follow-up of a large active surveillance cohort of patients with prostate cancer. J Clin Oncol. 2015;33(3):272-277.

  7. Hamdy FC, Donovan JL, Lane JA, ve ark. Fifteen-Year Outcomes after Monitoring, Surgery, or Radiotherapy for Prostate Cancer. N Engl J Med. 2023;388(17):1547-1558.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.


İletişim

Prof. Dr. Mutlu Ateş, üroloji uzmanıdır. Robotik radikal prostatektomi, robotik böbrek ve mesane cerrahisi ile laparoskopik üroloji alanlarında çalışmakta, hasta kabulüne Antalya Amerikan Hastanesi'nde devam etmektedir.


Akademik geçmişi ve yayınları ORCID kaydı, Google Scholar profili ve PubMed yayın listesi üzerinden doğrulanabilir. Eğitim ve mesleki geçmişin ayrıntıları için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.


İletişim ve randevu

Adres: Antalya Amerikan Hastanesi, Çaybaşı Mah. 1352. Sk. No:8, 07100 Muratpaşa/Antalya

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cumartesi 09:00-17:00, pazar kapalı

Telefon ve WhatsApp: 0547 211 07 07

Instagram: drmutluates


Son güncelleme: 27 Ekim 2026


Sitemizde paylaşılan tüm içerikler T.C. Sağlık Bakanlığı 2025/33075 sayılı yönetmeliğine uygun olarak toplumu bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.

Kullanılan görseller yapay zekâ araçlarıyla oluşturulmuş temsili görsellerdir. Hasta mahremiyeti korunmuştur.

Yorumlar


bottom of page