top of page

Robotik Prostat Ameliyatı Sonrası PSA Kaç Olmalı? Nüks ve Takip

Yazarın fotoğrafı: Prof. Dr. Mutlu Ateş
Prof. Dr. Mutlu Ateş
27 Haz
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 24 Eyl

Robotik Prostat Ameliyatı Sonrası PSA Kaç Olmalı?

Robotik radikal prostatektomide prostatın tamamı çıkarıldığı için prostat ameliyatı sonrası PSA ölçülemeyecek kadar düşük olmalıdır. İlk ölçüm genellikle 6. haftada yapılır; PSA bu düzeydeyse ameliyat hedefine ulaşmıştır. PSA iki ardışık ölçümde 0,2 ng/mL ve üzerine çıkarsa biyokimyasal nüks söz konusudur ve kurtarma tedavisi değerlendirilir.

Prostat Ameliyatı Sonrası PSA Neden Ölçülemeyecek Kadar Düşük Olmalı?


PSA neredeyse yalnızca prostat dokusundan üretilen bir protein olduğu için, robotik ameliyatla prostatın tamamı çıkarıldıktan sonra kanda ölçülebilir düzeyde PSA kalmaması beklenir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzuna göre başarılı bir radikal prostatektomiden sonra PSA, ilk 6 hafta içinde ölçüm sınırının altına iner.


Hastalarıma bunu şöyle anlatırım: PSA'yı üreten organ artık yerinde değilse, kanda PSA görülmesi geride PSA üreten hücre kaldığını düşündürür. Bu hücreler ameliyat bölgesinde kalmış küçük bir doku parçası olabileceği gibi, lenf bezlerinde ya da başka bir organda kanser odağı da olabilir. Ayrımı PSA'nın düzeyi, artış hızı ve görüntüleme bulgularıyla yaparım.


Prostat ameliyatı sonrası PSA'nın anlamını doğru okumak için ameliyat patolojisini de bilmek gerekir. Cerrahi sınırın temiz olup olmadığı, tümörün kapsül dışına taşıp taşmadığı ve lenf bezi durumu, takipte PSA yükselmesi riskini belirleyen başlıca bilgilerdir.


Ameliyatın aşamalarını ve kimlere uygun olduğunu robotik prostatektomi yazımda anlattım.

Ameliyat Sonrası İlk PSA Ne Zaman Ölçülür?


Ameliyat sonrası ilk PSA genellikle 6. hafta civarında ölçülür, çünkü ameliyattan önce kanda bulunan PSA'nın tamamen temizlenmesi birkaç hafta sürer. EAU kılavuzu da başarılı bir ameliyattan sonra PSA'nın bu süre içinde ölçülemeyecek düzeye inmesini bekler; daha erken ölçüm yanıltıcı olabilir.


İlk ölçüm, ameliyatın onkolojik sonucunu gösteren ilk veridir. PSA ölçülemeyecek düzeydeyse düzenli takibe geçerim. İlk ölçümde PSA hâlâ ölçülebiliyorsa, buna kalıcı PSA denir ve genellikle tekrar ölçümle doğrularım; bu durumda ek görüntüleme ve erken kurtarma tedavisi daha erken gündeme gelir.


İlk haftalardaki toparlanma sürecini, sondanın çıkarılmasını ve günlük yaşama dönüşü ameliyat sonrası iyileşme yazımda hafta hafta anlattım.

Ameliyat Sonrası PSA Takibi Kaç Yıl Sürer?


Ameliyat sonrası PSA takibi en az birkaç yıl yoğun, sonra yıllık olarak sürer; EAU 2024 kılavuzu ilk yıl 3., 6. ve 12. aylarda, ardından 3. yıla kadar 6 ayda bir, sonrasında yılda bir PSA ölçümü önerir. Takip, belirti olmayan hastada ek görüntüleme gerektirmez.


Bu takvimin amacı olası bir nüksü PSA düzeyi henüz çok düşükken yakalamaktır. Kurtarma tedavilerinin başarısı, PSA'nın düşük olduğu dönemde başlanmasıyla yakından ilişkilidir. Bu yüzden hastalarıma kontrolleri aksatmamalarını ve PSA'yı mümkünse aynı laboratuvarda ölçtürmelerini öneririm; farklı laboratuvarlar arasında küçük ölçüm farkları olabilir.


PSA'nın ölçülemeyecek düzeyde kaldığı her yıl, nüks olasılığının giderek azaldığı anlamına gelir; ancak geç nüks de görülebildiği için takibi tamamen bırakmam. Takip süresini ameliyat patolojisine, yaşa ve genel sağlık durumuna göre hastayla birlikte belirlerim. Yüksek riskli patolojisi olan hastalarda PSA'yı daha sık, düşük riskli ve uzun süredir ölçülemeyen PSA'sı olan hastalarda daha seyrek ölçerim.


Takip sırasında idrar tutma ve cinsel işlevdeki toparlanmayı da birlikte değerlendiririm. İdrar kaçırmanın seyrini ameliyat sonrası idrar kaçırma yazımda ayrıntılı ele aldım.

Prostat Ameliyatı Sonrası PSA Yükselirse Ne Anlama Gelir?


Ameliyattan sonra PSA'nın iki ardışık ölçümde 0,2 ng/mL ve üzerine çıkması biyokimyasal nüks olarak tanımlanır ve geride PSA üreten kanser hücresi kaldığını gösterir. Bu tanımı Amerikan Üroloji Derneği (AUA) paneli 2007'de, cerrahi sonrası için kullanılan 53 farklı tanımı inceledikten sonra standart olarak önerdi.


Biyokimyasal nüks, kanserin yayıldığı ya da hayatı tehdit ettiği anlamına gelmez. Van den Broeck ve arkadaşlarının EAU adına yaptığı sistematik derleme, nüksün sağkalıma etkisinin özellikle PSA'nın kısa sürede ikiye katlandığı ve ameliyat patolojisinde Gleason skorunun yüksek olduğu hastalarda belirginleştiğini gösterdi.


Bu nedenle PSA yükseldiğinde ilk baktığım iki şey PSA'nın ikiye katlanma süresi ve ameliyat patolojisidir. PSA yavaş yükseliyor ve tümör düşük dereceliyse yakın izlem de bir seçenek olabilir; hızlı yükselen PSA ise daha erken tedaviyi gerektirir.


Ameliyat patolojisindeki derecenin anlamını Gleason skoru yazımda anlattım.

PSA Yükseldiğinde Nüksün Yeri Nasıl Bulunur?


PSA yükseldiğinde nüksün yeri bugün en duyarlı biçimde PSMA PET/BT ile araştırılır; ancak PSA çok düşük düzeydeyken bu gelişmiş yöntem de her kanser odağını gösteremez. Fendler ve arkadaşlarının 635 hastalık ileriye dönük çalışmasında PSMA PET nüksü genel olarak hastaların %75'inde gösterdi.


Aynı çalışmada saptama oranı PSA düzeyine sıkı sıkıya bağlıydı: PSA 0,5 ng/mL'nin altındayken %38, 0,5 ile 1 arasında %57, 1 ile 2 arasında %84 ve 5 ng/mL üzerinde %97 idi. Çalışmanın tek kollu olduğu ve hastaların bir kısmının ameliyat yerine radyoterapi almış olduğu da not edilmelidir.


Bu veriler şunu gösterir: PSA çok düşükken görüntülemenin negatif çıkması nüks olmadığı anlamına gelmez. Bu durumda tedavi kararını görüntülemeyi beklemeden, PSA'nın seyrine ve patoloji bulgularına göre veririm.

Biyokimyasal Nükste Hangi Tedaviler Uygulanır?


Biyokimyasal nükste en sık uygulanan tedavi, prostatın çıkarıldığı bölgeye ve gerekirse lenf bezi alanlarına yönelik kurtarma radyoterapisidir ve PSA düşük düzeydeyken başlandığında daha başarılı olur. EAU 2024 kılavuzu tedavi kararında PSA'nın ikiye katlanma süresi ve Gleason skoruna dayanan risk sınıflamasının kullanılmasını önerir.


Ameliyattan hemen sonra herkese radyoterapi vermek ile PSA yükselince erken kurtarma radyoterapisi vermek RADICALS-RT çalışmasında karşılaştırıldı. 1.396 hastada 5 yıllık biyokimyasal progresyonsuz sağkalım hemen radyoterapi grubunda %85, izlem ve gerektiğinde erken kurtarma grubunda %88 bulundu; hemen verilen radyoterapi ise 1. yılda idrar kaçırmayı ve ciddi üretra darlığını (%6 ve %4) artırdı.


Bu nedenle risk faktörü olan hastalarımda bile çoğu zaman yakın PSA takibini ve gerektiğinde erken kurtarma radyoterapisini tercih ederim. Seçilmiş hastalarda radyoterapiye hormon tedavisi eklenir. Kararı üroloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkolojinin ortak değerlendirmesiyle veririm.

Radyoterapi Sonrası PSA Takibi Ameliyattan Farklı mı?


Evet, farklıdır; radyoterapide prostat yerinde kaldığı için PSA sıfıra inmez, belirli bir en düşük değere (nadir) düşer ve orada dengelenir. RTOG-ASTRO Phoenix uzlaşısına göre radyoterapi sonrası nüks, PSA'nın bu en düşük değerin 2 ng/mL ya da daha fazla üzerine çıkmasıdır.


Bu fark, PSA sonucunun hangi tedaviye göre yorumlanacağını belirler. Ameliyat olmuş bir hastada 0,3 ng/mL PSA anlamlı bir yükselmedir; radyoterapi almış bir hastada ise aynı değer çoğu zaman beklenen bir düzeydir. Kontrollerde hastalarımdan önceki tüm PSA sonuçlarını ve aldıkları tedaviyi yanlarında getirmelerini isterim.


Tanı öncesi PSA değerlerinin nasıl yorumlandığını PSA yüksekliği yazımda anlattım.

Sıkça Sorulan Sorular


Robotik prostat ameliyatı sonrası PSA kaç olmalı?

Robotik prostat ameliyatı sonrası PSA ölçülemeyecek kadar düşük, yani laboratuvarın ölçüm sınırının altında olmalıdır. EAU kılavuzuna göre başarılı bir ameliyattan sonra PSA ilk 6 hafta içinde bu düzeye iner. İlk ölçüm sonrası PSA'yı düzenli aralıklarla izler, yükselme olursa tekrar ölçümle doğrularım.


Ameliyat sonrası ilk PSA ne zaman ölçülür?

İlk PSA genellikle ameliyattan sonraki 6. hafta civarında, çoğu hastada ilk kontrol muayenesiyle birlikte ölçülür. Ameliyat öncesinde kanda bulunan PSA'nın temizlenmesi birkaç hafta sürdüğü için daha erken ölçüm yanıltıcı olabilir. EAU 2024 kılavuzu bundan sonra ilk yıl 3., 6. ve 12. aylarda PSA ölçümü önerir.


Prostat ameliyatı sonrası serbest PSA kaç olmalı?

Prostatın tamamı çıkarıldığında total ve serbest PSA birlikte ölçülemeyecek düzeye iner; bu nedenle ameliyat sonrası takipte serbest PSA'ya gerek yoktur. AUA panelinin 2007'de önerdiği biyokimyasal nüks tanımı total PSA'ya dayanır. Takipte yalnız total PSA'yı ve onun zaman içindeki değişimini izlerim.


Ameliyat sonrası PSA 0,2 olursa ne olur?

Ameliyat sonrası PSA'nın 0,2 ng/mL ve üzerine çıkması ikinci bir ölçümle doğrulanırsa biyokimyasal nüks kabul edilir; bu tanımı AUA paneli 2007'de standart olarak önerdi. Nüks yayılım demek değildir. PSA'nın ikiye katlanma süresine ve patolojiye bakarak kurtarma radyoterapisi ya da yakın izlem kararını birlikte veririz.


Radyoterapiden sonra PSA kaç olmalı?

Radyoterapide prostat yerinde kaldığı için PSA sıfıra inmez, belirli bir en düşük değere düşüp orada dengelenir. RTOG-ASTRO Phoenix uzlaşısına göre PSA bu en düşük değerin 2 ng/mL ya da daha fazla üzerine çıkarsa nüks kabul edilir. Bu ölçüt ameliyat sonrası takipte kullanılmaz.


Ameliyat sonrası PSA yükselirse ne yapılır?

Önce yükselmeyi tekrar ölçümle doğrular, ardından PSA'nın ikiye katlanma süresine ve ameliyat patolojisine bakarım. PSA yeterince yüksekse PSMA PET/BT ile nüksün yerini ararım. RADICALS-RT çalışması, izlem ve gerektiğinde erken kurtarma radyoterapisinin hemen radyoterapiye göre benzer kontrol ve daha az yan etki sağladığını gösterdi.

Kaynaklar

  1. Cookson MS, Aus G, Burnett AL, ve ark. Variation in the definition of biochemical recurrence in patients treated for localized prostate cancer. J Urol. 2007;177(2):540-545.

  2. Roach M, Hanks G, Thames H, ve ark. Defining biochemical failure following radiotherapy with or without hormonal therapy in men with clinically localized prostate cancer: the RTOG-ASTRO Phoenix Consensus Conference. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2006;65(4):965-974.

  3. Van den Broeck T, van den Bergh RCN, Arfi N, ve ark. Prognostic Value of Biochemical Recurrence Following Treatment with Curative Intent for Prostate Cancer: A Systematic Review. Eur Urol. 2019;75(6):967-987.

  4. Fendler WP, Calais J, Eiber M, ve ark. Assessment of 68Ga-PSMA-11 PET Accuracy in Localizing Recurrent Prostate Cancer. JAMA Oncol. 2019;5(6):856-863.

  5. Parker CC, Clarke NW, Cook AD, ve ark. Timing of radiotherapy after radical prostatectomy (RADICALS-RT). Lancet. 2020;396(10260):1413-1421.

  6. Cornford P, van den Bergh RCN, Briers E, ve ark. EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer-2024 Update. Part I. Eur Urol. 2024;86(2):148-163.

  7. Tilki D, van den Bergh RCN, Briers E, ve ark. EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer. Part II-2024 Update: Treatment of Relapsing and Metastatic Prostate Cancer. Eur Urol. 2024;86(2):164-182.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.


İletişim

Prof. Dr. Mutlu Ateş, üroloji uzmanıdır. Robotik radikal prostatektomi, robotik böbrek ve mesane cerrahisi ile laparoskopik üroloji alanlarında çalışmakta, hasta kabulüne Antalya Amerikan Hastanesi'nde devam etmektedir.


Akademik geçmişi ve yayınları ORCID kaydı, Google Scholar profili ve PubMed yayın listesi üzerinden doğrulanabilir. Eğitim ve mesleki geçmişin ayrıntıları için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.


İletişim ve randevu

Adres: Antalya Amerikan Hastanesi, Çaybaşı Mah. 1352. Sk. No:8, 07100 Muratpaşa/Antalya

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cumartesi 09:00-17:00, pazar kapalı

Telefon ve WhatsApp: 0547 211 07 07

Instagram: drmutluates


Son güncelleme: 27 Ekim 2026


Sitemizde paylaşılan tüm içerikler T.C. Sağlık Bakanlığı 2025/33075 sayılı yönetmeliğine uygun olarak toplumu bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.

Kullanılan görseller yapay zekâ araçlarıyla oluşturulmuş temsili görsellerdir. Hasta mahremiyeti korunmuştur.

Yorumlar


bottom of page