Böbrek Üstü Bezi Tümörü: Belirtileri ve Robotik Adrenalektomi

Güncelleme tarihi: 24 Eyl

Böbrek üstü bezi tümörü çoğu zaman iyi huyludur, belirti vermez ve başka nedenle çekilen tomografide rastlantısal bulunur. Her kitle ameliyat gerektirmez: tümör hormon salgılıyorsa, 4 cm'den büyük ve görüntülemede şüpheliyse ya da büyüyorsa adrenalektomi önerilir; küçük, hormonsuz ve iyi huylu görünen kitlelerde izlem yeterlidir.
Böbrek Üstü Bezi (Adrenal Bez) Ne İşe Yarar?
Böbrek üstü bezleri, her iki böbreğin üst ucunda bulunan ve kortizol, aldosteron, adrenalin gibi hayati hormonları üreten küçük bezlerdir. Avrupa Endokrinoloji Derneği'nin (ESE) 2023 kılavuzu, bu bezlerde görülen kitlelerin değerlendirilmesinde hem hormon fazlalığının hem de kötü huyluluk riskinin birlikte araştırılmasını önerir.
Bezin dış kısmı (korteks) kortizol ve aldosteron üretir; kortizol stres yanıtını ve şeker metabolizmasını, aldosteron ise tuz ve su dengesini düzenler. İç kısım (medulla) ise adrenalin ve noradrenalin üretir. Bu nedenle bir adrenal tümör, hangi hücreden geliştiğine göre tamamen farklı tablolara yol açabilir.
Tıpta bu bez sürrenal bez olarak da adlandırılır. Hastalarıma bezin küçük ama vücudun hormon dengesinde merkezi bir yer tuttuğunu anlatırım; tedavi planını da bu hormon işlevlerini koruyacak biçimde yaparım.
Adrenal Tümörler Kötü Huylu mudur?
Hayır, adrenal tümörlerin büyük çoğunluğu kötü huylu değil, iyi huyludur; ESE 2023 kılavuzuna göre rastlantısal bulunan kitlelerin çoğu hormon salgılamayan adrenokortikal adenomdur. Kötü huylu adrenokortikal karsinom ise nadir görülür, ancak erken tanısı sonucu belirgin biçimde değiştirdiği ve kaçırılmaması gerektiği için her kitle özel adrenal görüntülemeyle değerlendirilir.
Kılavuzun en önemli önerilerinden biri şudur: ilaçsız tomografide yoğunluğu 10 Hounsfield biriminin (HU) altında olan homojen bir kitle, boyutundan bağımsız olarak iyi huyludur ve ek görüntüleme gerektirmez. Buna karşılık 4 cm'den büyük, homojen olmayan ya da yoğunluğu 20 HU'nun üzerinde olan kitlelerde kötü huyluluk riski cerrahiyi genellikle gerekli kılacak kadar yüksektir.
Arada kalan kitleleri endokrinoloji ve radyoloji ile birlikte multidisipliner toplantıda değerlendiririm. Rastlantısal kitle yaklaşımı böbrekte de benzer bir mantıkla yürür; bunu böbrek kanseri belirtileri yazımda anlattım.
Böbrek Üstü Bezi Tümörü Belirtileri Nelerdir?
Böbrek üstü bezi tümörü belirtileri, tümörün hangi hormonu ne kadar salgıladığına göre tamamen değişir; hormon salgılamayan tümörler ise çoğunlukla hiçbir belirti vermez. ESE 2023 kılavuzu bu nedenle hasta hiçbir belirti tarif etmese bile rastlantısal bulunan her kitlede hormon taraması yapılmasını önerir.
Hormon Salgılayan Adrenal Tümör Hangi Belirtileri Verir?
Hormon salgılayan adrenal tümörün belirtileri, fazla üretilen hormona göre değişir. Kortizol fazlalığı kilo alımı, yüzde yuvarlaklaşma, ciltte mor çatlaklar, şeker ve tansiyon yüksekliği yapabilir. Aldosteron fazlalığı ilaçlara dirençli yüksek tansiyon ve potasyum düşüklüğüyle kendini gösterir. Endocrine Society kılavuzu, feokromositomanın atak şeklinde yüksek tansiyon, çarpıntı, terleme ve baş ağrısına yol açabildiğini tanımlar.
Hormon Salgılamayan Adrenal Tümör Belirti Verir mi?
Hormon salgılamayan adrenal tümör çoğu zaman belirti vermez ve başka bir şikâyet için çekilen tomografi ya da MR'da rastlantısal olarak bulunur; buna adrenal insidentaloma denir. ESE 2023 kılavuzu bu kitlelerin büyük kısmının hormonsuz adenom olduğunu belirtir. Çok büyük kitleler nadiren çevre dokulara baskı yaparak yan ya da sırt ağrısına yol açabilir.
Adrenal Tümör Nasıl Teşhis Edilir?
Adrenal tümör tanısında iki soruya yanıt ararım: kitle hormon salgılıyor mu ve kötü huylu olma riski var mı? ESE 2023 kılavuzu her hastada plazma ya da idrar metanefrin ölçümünü ve gece 1 mg deksametazon baskılama testini önerir; test sonrası kortizolün 1,8 µg/dL (50 nmol/L) altında olması beklenir.
Bu sınırın üzerinde kalan ama belirgin Cushing bulgusu olmayan hastalar için kılavuz "hafif otonom kortizol salgısı" kavramını tanımlar. Kılavuza göre bu hastalarda tansiyon ve şeker hastalığı gibi kortizolle ilişkili sorunlar araştırılmalı, bu sorunları olan hastalarda ameliyat bireysel olarak değerlendirilmelidir. Yüksek tansiyonu olan hastalarda aldosteron ve renin ölçümünü de eklerim.
Görüntülemede ilaçsız tomografi temel yöntemdir. Endocrine Society kılavuzu feokromositoma şüphesinde ilk görüntüleme olarak tomografiyi önerir ve tüm hastalarda genetik test seçeneğinin değerlendirilmesini tavsiye eder.
Böbrek Üstü Bezi Tümöründe Ameliyat Ne Zaman Gerekir?
Böbrek üstü bezi tümöründe ameliyat, kitle hormon salgılıyorsa, görüntülemede kötü huylu olma şüphesi taşıyorsa ya da düzenli izlemde belirgin biçimde büyüyorsa gerekir. ESE 2023 kılavuzu, belirti vermeyen, hormon salgılamayan ve görüntülemede açıkça iyi huylu olan tek taraflı kitlelerde ameliyatın genellikle gerekmediğini belirtir.
Aldosteron salgılayan tek taraflı tümörde ameliyatın sonuçları iyi tanımlanmıştır. Uluslararası PASO çalışmasında 705 hastada ameliyat sonrası hormon dengesi %94 oranında tamamen düzeldi; tansiyonun ilaçsız tamamen normale dönmesi ise %37 hastada görüldü, %47 hastada kısmi düzelme oldu. Kadın ve genç hastalarda tam iyileşme olasılığı daha yüksekti. Bu çalışmadaki hastaların tek taraflı hastalığı ameliyattan önce adrenal ven örneklemesiyle doğrulanmıştı; aldosteron fazlalığında hangi bezin sorumlu olduğunu ameliyat öncesinde netleştirmek bu yüzden önemlidir.
Kötü huylu olduğundan şüphelenilen büyük kitlelerde ESE 2018 adrenokortikal karsinom kılavuzu, ameliyatın adrenal ve onkolojik cerrahide deneyimli cerrahlarca, tümörü bütün hâlinde çıkaracak biçimde yapılmasını önerir. Bu hastalarda yöntemi kitlenin boyutuna ve çevre dokulara ilişkisine göre seçerim.
Feokromositoma Ameliyatına Nasıl Hazırlanılır?
Feokromositoma ameliyatından önce birkaç haftalık ilaçla hazırlık şarttır, çünkü ameliyat sırasında tümöre dokunulduğunda ani adrenalin salınımı tehlikeli tansiyon ve nabız dalgalanmalarına yol açabilir. Endocrine Society 2014 kılavuzu, hormon salgılayan her feokromositoma hastasının ameliyattan önce tansiyonu dengeleyen blokaj tedavisi almasını önerir.
Aynı kılavuz hazırlık döneminde tuzdan zengin beslenmeyi ve bol sıvı alımını, ameliyat sonrası tansiyon düşüklüğünü önlemek için önerir. Bu hazırlığı endokrinoloji ve anestezi ekibiyle birlikte planlarım. Kılavuz feokromositomaların çoğunda kapalı (minimal invaziv) adrenalektomiyi, seçilmiş hastalarda ise bezin bir kısmını koruyan kısmi adrenalektomiyi önerir ve hastaların ömür boyu takibini tavsiye eder.
İki taraflı tümörlerde bezin tamamını almak ömür boyu kortizon kullanımı anlamına gelebilir. Bu nedenle seçilmiş hastalarda iki taraflı kısmi adrenalektomi uyguluyorum; robotik tekniğimizi World Journal of Urology dergisinde yayımladık.
Robotik Adrenalektomi Laparoskopiden Farklı mı?
Robotik adrenalektomi, deneyimli ellerde laparoskopik adrenalektomiyle benzer güvenlik ve sonuç sunar; iki yöntem arasındaki farklar küçüktür ve çoğu hastanın lehine ya da aleyhine belirleyici değildir. Esposito ve arkadaşlarının 28 çalışmayı kapsayan 2025 meta-analizinde iki yöntem arasında kan nakli, komplikasyon, ölüm, yeniden yatış, cerrahi sınır ve ameliyat süresi açısından anlamlı fark bulunmadı.
Aynı analizde robotik grupta kan kaybı, açık ameliyata geçiş ve hastanede kalış süresi hafifçe daha azdı; buna karşılık hastane maliyeti robotik grupta ortalama yaklaşık 4.100 ABD doları daha yüksekti. Çalışmaların çoğunun randomize olmadığını da belirtmeliyim.
Böbrek üstü bezi karın içinde derinde, büyük damarlara komşu bir yerdedir. Robotik sistemin üç boyutlu büyütülmüş görüntüsü ve bilekli aletleri, özellikle kısmi adrenalektomi gibi bezin bir bölümünü korumayı gerektiren ameliyatlarda bana dar alanda hassas çalışma imkânı verir. Yöntem seçimini kitlenin boyutuna, hormon durumuna ve hastanın önceki ameliyatlarına göre yaparım.
Robotik sistemin teknik özelliklerini da Vinci robotik cerrahi yazımda, cerrah ve merkez seçimini cerrah ve merkez seçimi yazımda anlattım.
Adrenal tümörlerin robotik tedavisine ayrılmış adrenal tümör sitemde daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz; maliyet ve SGK kapsamını ise robotik cerrahi SGK yazımda ele aldım.
Sıkça Sorulan Sorular
Böbrek üstü bezi tümörü kanser mi?
Böbrek üstü bezi tümörlerinin büyük çoğunluğu kanser değildir; ESE 2023 kılavuzuna göre rastlantısal kitlelerin çoğu hormon salgılamayan iyi huylu adenomdur. İlaçsız tomografide yoğunluğu 10 HU altında olan homojen kitleler boyutundan bağımsız olarak iyi huylu kabul edilir. Büyük ve homojen olmayan kitleler ise ayrıntılı değerlendirilir.
Adrenal tümör belirtileri nelerdir?
Belirtiler tümörün hormon salgılayıp salgılamadığına bağlıdır. Hormonsuz tümörler çoğu zaman belirti vermez. Kortizol fazlalığı kilo alımı ve şeker yüksekliği, aldosteron fazlalığı dirençli tansiyon ve potasyum düşüklüğü yapabilir. Endocrine Society kılavuzu feokromositomanın atak şeklinde tansiyon yüksekliği, çarpıntı ve terleme yapabildiğini belirtir.
Her adrenal tümör ameliyat edilir mi?
Hayır. ESE 2023 kılavuzu, belirti vermeyen, hormon salgılamayan ve görüntülemede açıkça iyi huylu görünen tek taraflı kitlelerde ameliyatı genellikle gerekli görmez. Hormon salgılayan, 4 cm'den büyük ve şüpheli görünen ya da izlemde büyüyen kitlelerde ise adrenalektomi öneririm. Karar hastanın yaşı ve genel durumuyla birlikte verilir.
Robotik adrenalektomi nedir?
Robotik adrenalektomi, böbrek üstü bezinin ya da üzerindeki tümörün da Vinci robotik sistemiyle küçük kesilerden çıkarılmasıdır. Esposito ve arkadaşlarının 2025 meta-analizinde laparoskopiyle komplikasyon ve ameliyat süresi benzerdi, robotik grupta kanama ve yatış hafifçe daha azdı ama maliyet daha yüksekti. Yöntemi kitlenin özelliklerine göre seçerim.
Böbrek üstü bezinin biri alınırsa ne olur?
Diğer bez sağlıklıysa vücudun hormon ihtiyacını çoğunlukla tek bez karşılar ve hastalar normal yaşamını sürdürür. Ancak kortizol salgılayan tümörlerde karşı bez baskılanmış olabileceği için ESE 2023 kılavuzu ameliyat çevresinde kortizon desteğini önerir. Bu destek, bez toparlanana kadar geçici olarak sürer.
Feokromositoma tehlikeli mi?
Feokromositoma tedavi edilmezse ani tansiyon yükselmeleri nedeniyle tehlikeli olabilir, ancak tedavisi mümkündür. Endocrine Society 2014 kılavuzu tüm hastalarda ameliyat öncesi ilaçla blokaj, çoğu hastada kapalı adrenalektomi ve ömür boyu takip önerir. Hazırlığı endokrinoloji ve anestezi ekibiyle birlikte, ameliyattan önceki haftalarda planlarım.
Kaynaklar
Fassnacht M, Tsagarakis S, Terzolo M, ve ark. European Society of Endocrinology clinical practice guidelines on the management of adrenal incidentalomas. Eur J Endocrinol. 2023;189(1):G1-G42.
Lenders JWM, Duh QY, Eisenhofer G, ve ark. Pheochromocytoma and paraganglioma: an endocrine society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(6):1915-1942.
Fassnacht M, Dekkers OM, Else T, ve ark. European Society of Endocrinology Clinical Practice Guidelines on the management of adrenocortical carcinoma in adults. Eur J Endocrinol. 2018;179(4):G1-G46.
Williams TA, Lenders JWM, Mulatero P, ve ark. Outcomes after adrenalectomy for unilateral primary aldosteronism (PASO). Lancet Diabetes Endocrinol. 2017;5(9):689-699.
Esposito G, Mullineris B, Colli G, ve ark. Robotic Versus Laparoscopic Adrenalectomy for Adrenal Tumors: An Up-to-Date Meta-Analysis on Perioperative Outcomes. Cancers (Basel). 2025;17(1):150.
Ates M, Akin Y. Robotic bilateral partial adrenalectomy. World J Urol. 2022;40(2):607-609.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Prof. Dr. Mutlu Ateş, üroloji uzmanıdır. Robotik radikal prostatektomi, robotik böbrek ve mesane cerrahisi ile laparoskopik üroloji alanlarında çalışmakta, hasta kabulüne Antalya Amerikan Hastanesi'nde devam etmektedir.
Akademik geçmişi ve yayınları ORCID kaydı, Google Scholar profili ve PubMed yayın listesi üzerinden doğrulanabilir. Eğitim ve mesleki geçmişin ayrıntıları için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.
İletişim ve randevu
Adres: Antalya Amerikan Hastanesi, Çaybaşı Mah. 1352. Sk. No:8, 07100 Muratpaşa/Antalya
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cumartesi 09:00-17:00, pazar kapalı
Telefon ve WhatsApp: 0547 211 07 07
Instagram: drmutluates
Son güncelleme: 27 Ekim 2026
Sitemizde paylaşılan tüm içerikler T.C. Sağlık Bakanlığı 2025/33075 sayılı yönetmeliğine uygun olarak toplumu bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.
Kullanılan görseller yapay zekâ araçlarıyla oluşturulmuş temsili görsellerdir. Hasta mahremiyeti korunmuştur.



Yorumlar